یادداشت 41

«با چیرگی استبداد بر آزادی، دوره‌ی حکومت ِ دهشت از نو آغاز گردید. جمعی از آزادگان به زنجیر افتادند، عده‌ای به دست دژخیمان ِ باغِشاه جان سپردند و دسته‌ای نیز به رنج ِ تبعید گرفتار آمدند. از آزادگان، میرزا جهانگیرخان ِ صوراسرافیل را کشتند. محمدعلی ‌شاه دشمنی‌های ِ ملک‌المتکلمین را نیز که از جانب ِ ظل‌السلطان سود ِ مادی می‌برد نبخشود و آن خطیب ِ زبردست را به‌طرز ِ وحشتناکی معدوم ساخت. قاضی قزوینی را مسموم کردند؛ او در نـَزْع ِ تدریجی به‌سختی جان داد.

رئیس ِ انجمن ِ آذربایجان که خود مُنادی ِ شورش بود از روز ِ قبل از حادثه که قشون ِ ملی آماده‌ی کارزار می‌گردید در خفا می‌زیست و روز ِ بمباران ِ مجلس که افراد ِ انجمن ِ آذربایجان با دیگر ملّیونْ علیه قزاقانْ مردانه می‌جنگیدند، او به مجلس نرفت و از خفیه‌گاهْ به سفارت ِ انگلستان پناه برد. در این دقایق ِ حسّاس که محک ِ تجربه است و منش ِ واقعی ِ افراد ظاهر می‌شود، آزادمردان ِ راست‌کردار ِ باصفتْ راه و رسم ِ دیگری داشته‌اند. انقلابی که سران ِ آن در بزنگاهْ سنگر خالی کنند محکوم ِ شمشیر ِ بیدادگری است. این نکته خالی از ریشخند نیست که آقای تقی‌زاده پس از نیم‌قرن که از آن روزگار می‌گذرد از روی تعمق می‌نویسد: ”آزادی به معنی ِ حقیقی ِ آن، بی وجود ِ شهامت ِ افراد و مردانگی و مردی و استقلال ِ فکر و سرافرازی و شجاعت ِ اخلاقی و استقامت و استواری و مقاومت در برابر ِ ارباب ِ قدرت و جرئت و صراحتْ که این همه را می‌توان در لفظ ِ خودمانی ِ ”صفت“ و لفظ ِ فرنگی ِ ”کارکتر“ خلاصه کرد وجود پیدا نمی‌کند و آن همانست که ... شخص بتواند ”نه“ بگوید و اهل تسلیم و زبونی و باز به قول ِ خودمان ”بی‌صفت“ نباشد... .“»

«فکر ِ آزادی و مقدّمۀ نهضت مشروطیت»
فریدون ِ آدمیت

***

دیروز ساعت ِ پنج و نیم ِ عصر، در میدان ِ انقلاب و همه‌ی چهارراه‌ها، نظامیان ِ گارد ِ ویژه در دسته‌های ده‌نفری و بیش‌تر، به داخل ِ جمعیت هجوم می‌بردند و مردم را به بخش‌های ِ کوچک‌تری تقسیم می‌کردند؛ این‌طوری کنترل ِ جمعیت، کار ِ آسان‌تری بود. جمعیتْ مثل ِ روزهای ِ قبل نبود. شاید هم در آن ساعت زیاد شلوغ نبود. در ورودی ِ خیابان ِ آزادی، جلوی ِ ما را گرفتند و گفتند برگردید. من از کارگر جنوبی به سمت ِ پایین رفتم و برگشتم خانه.

لازم نیست ”نه“، همیشه نتایج ِ بزرگی داشته باشد. گاهی ”نه“ برای ِ اثبات ِ فردیت و شخصیت ِ آدم است. اثبات ِ شخصیتْ‌ در برابر ِ کسی که تو را هیچ و پوچ می‌انگارد. کسانی که در تظاهرات ِ دیروز بودند، وجود ِ مغرور ِ خود را به همه‌گان اثبات کردند.

یک‌شنبه 31/ 3/ 1388